Minh họa các nội dung địa chất, chống đỡ, giám sát.
Biện pháp an toàn phải có trước khi đào
Mục 2.8.2.1 QCVN 18:2021/BXD yêu cầu công việc đào đất được lập kế hoạch, có biện pháp thi công, xử lý sự cố và cứu nạn cụ thể. Mục 2.8.1.9 chỉ cho phép bắt đầu sau khi người có thẩm quyền kiểm tra, xác nhận bảo đảm an toàn. An toàn đào hố móng sâu vì vậy phải được giải quyết từ điều kiện nền đất, nước, công trình xung quanh và trình tự đào dự kiến.
Điểm b khoản 3 Điều 15 Nghị định số 207/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, yêu cầu nhà thầu trình biện pháp thi công có nội dung an toàn để chủ đầu tư chấp thuận. Việc lựa chọn mái dốc, hệ chống đỡ và thông số thiết kế phải do người có chuyên môn phù hợp thực hiện trên dữ liệu của công trình. Không thể lấy một độ sâu hoặc một khoảng lùi chung thay cho đánh giá ổn định cụ thể.
Đánh giá nền đất, hạ tầng ngầm và công trình lân cận
Điểm b, c mục 2.8.2.1 yêu cầu đánh giá ổn định nền đất và kiểm tra ảnh hưởng đến công trình, hạ tầng, đường giao thông trong khu vực thi công và lân cận. Hồ sơ khảo sát cần được đối chiếu với điều kiện thực tế. Nếu gặp lớp đất, nước hoặc tình trạng khác giả thiết thiết kế, bộ phận kỹ thuật phải báo cáo để đánh giá lại trước khi tiếp tục phần đào bị ảnh hưởng.
Điểm d, đ, e cùng mục yêu cầu xác định vị trí hệ thống ngầm có thể gây nguy hiểm, tổ chức ngắt kết nối khi cần thiết hoặc bảo vệ phù hợp khi không thể di dời, ngắt kết nối. Nhà thầu phải phối hợp với chủ đầu tư và đơn vị quản lý hệ thống. Bản đồ hạ tầng cần đi cùng kiểm tra hiện trường; sự vắng mặt của ký hiệu trên bản vẽ không đủ để kết luận bên dưới không có đường ống hoặc cáp.
Đối với công trình liền kề, nhà thầu nên ghi nhận hiện trạng, phạm vi ảnh hưởng và các vị trí cần theo dõi trước khi đào. Điều 7 Nghị định 207 quy định quan trắc theo thiết kế, biện pháp, hợp đồng và khi xuất hiện biểu hiện bất thường cần đánh giá. Kết quả này phục vụ đánh giá nguy cơ khi điều kiện thi công thay đổi, đồng thời giúp nhận diện sớm diễn biến ngoài giả thiết.
Giữ ổn định hố đào theo từng giai đoạn
Mục 2.8.2.6 QCVN 18 yêu cầu kiểm soát chuyển dịch đất đá ở thành hố bằng giải pháp phù hợp như tạo dốc, kết cấu chống đỡ tạm hoặc biện pháp cần thiết khác tùy đặc điểm đất. Thiết kế và biện pháp phải xét trạng thái trong quá trình đào, không chỉ trạng thái hố đã hoàn thành. Đào sâu thêm trước khi lắp xong tầng chống theo thiết kế có thể làm thay đổi điều kiện chịu lực của hệ thống.
Mục 2.8.1.2 yêu cầu việc thi công, lắp dựng, thay thế, tháo dỡ kết cấu chống đỡ tạm có giám sát và chấp thuận của người có thẩm quyền theo mục 2.3. Nhà thầu cần kiểm soát cả giai đoạn chuyển tải và tháo chống khi kết cấu vĩnh cửu dần hình thành. Trách nhiệm thiết kế công trình tạm cần được xác định rõ trong tổ chức thi công và hợp đồng.
Mục 2.8.2.7 yêu cầu kiểm tra thường xuyên để thanh chống, nêm và bộ phận khác chắc chắn, không chuyển dịch, biến dạng vượt mức cho phép hoặc mất ổn định. Tổ thi công không tự cắt, dịch chuyển hoặc tháo một bộ phận vì vướng đường vận chuyển. Mọi thay đổi cần được người có chuyên môn đánh giá, xử lý theo biện pháp và thẩm quyền tương ứng trước khi thực hiện.
Kiểm soát tải trọng mép hố và nước xâm nhập
Mục 2.8.2.4 yêu cầu vật cản hoặc rào chắn phù hợp để ngăn vật rơi xuống hố; xe, máy lớn không được đỗ gần hố trừ khi thiết kế chống đỡ đã xét tình huống đó. Nhà thầu phải xác định khu tập kết, đường xe, vị trí thiết bị theo khả năng chịu lực và biện pháp được chấp thuận. Vị trí đứng của máy trong ca làm thực tế cần khớp với hồ sơ.
Một đống đất mới hoặc xe chờ chở vật liệu có thể tạo tải trọng khác phương án ban đầu. Người điều phối phải kiểm soát việc tập kết của tất cả tổ đội, gồm nhà thầu phụ và đơn vị vận chuyển. Nội dung này cần nằm trong quản lý an toàn nhà thầu phụ, với đầu mối rõ để ngăn tự ý sử dụng khoảng trống sát mép hố.
Mục 2.8.1.1 yêu cầu phòng ngừa đất, bùn, nước xâm nhập và khảo sát túi nước, dòng chảy ngầm. Phương án thu, thoát nước và kiểm soát nước ngầm phải xét ổn định hố đào, nền và công trình lân cận. Khi nước tăng bất thường, không nên chỉ tăng bơm theo kinh nghiệm; người phụ trách phải đánh giá nguyên nhân và ảnh hưởng trước khi quyết định giải pháp.
Kiểm tra, cảnh báo và tổ chức thoát nạn
Mục 2.8.2.2 yêu cầu kiểm tra bề mặt hố hằng ngày, trước mỗi ca và sau khi ngừng việc hơn 24 giờ; đồng thời kiểm tra sau mưa lớn, ngập, sạt lở hoặc hư hỏng, biến dạng quá mức của chống đỡ và những trường hợp khác được liệt kê. Kết quả kiểm tra phải chuyển thành quyết định cho phép làm việc hoặc yêu cầu khắc phục, thay vì chỉ ghi nhận tình trạng.
Theo Điều 3 Thông tư số 32/2026/TT-BXD, nhà thầu lập đề cương quan trắc trình chủ đầu tư chấp thuận. Khi kết quả vượt giới hạn theo thiết kế, quy chuẩn, tiêu chuẩn hoặc có dấu hiệu bất thường ảnh hưởng chất lượng, an toàn chịu lực, nhà thầu phải báo cáo bằng văn bản kịp thời cho chủ đầu tư và thiết kế. Ngưỡng cảnh báo phải có căn cứ kỹ thuật của công trình.
Lối tiếp cận, rào chắn chống ngã, thông tin liên lạc và phương án cứu nạn phải sẵn sàng theo kế hoạch an toàn thi công. Khi phát hiện nguy cơ tai nạn, khoản 9 Điều 15 Nghị định 207 yêu cầu dừng và khắc phục trước khi tiếp tục. Người quản lý tổ chức đưa người ra khỏi vùng nguy hiểm, kiểm soát tiếp cận và huy động lực lượng ứng cứu phù hợp; không để người chưa được huấn luyện tự xuống hố đang có nguy cơ sập.
Kết luận
An toàn đào hố móng sâu phụ thuộc khả năng giữ ổn định và kiểm soát biến động trong từng giai đoạn. Nhà thầu phải kết nối dữ liệu nền đất, hệ chống đỡ, tải trọng, nước, quan trắc và phương án ứng cứu thành một biện pháp thực hiện được. Kiểm tra đúng thời điểm và dừng kịp thời khi có nguy cơ là điều kiện để bảo vệ người lao động và khu vực lân cận.
Bình luận