Báo cáo là cơ sở thẩm định và quyết định đầu tư
Khoản 1 Điều 23 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, quy định chủ đầu tư hoặc cơ quan chuẩn bị dự án lập báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc báo cáo kinh tế – kỹ thuật để trình thẩm định, phê duyệt, trừ trường hợp được luật loại trừ. Điều 24 xác định báo cáo khả thi gồm thuyết minh và thiết kế xây dựng. Vì vậy, hồ sơ phải trình bày được cả lý do đầu tư lẫn giải pháp tạo ra công trình đáp ứng mục tiêu.
Phần thuyết minh và phần thiết kế cần sử dụng chung các dữ liệu về quy mô, công suất, địa điểm và thời gian thực hiện. Nếu bản vẽ thể hiện công suất khác với phương án tài chính, kết luận về tính khả thi sẽ thiếu cơ sở thống nhất. Chủ đầu tư nên tổ chức đầu mối tổng hợp để kiểm soát những thông số chính và yêu cầu tư vấn giải thích ảnh hưởng khi một bộ môn đề xuất thay đổi.
Chuyển mục tiêu thành yêu cầu kỹ thuật có thể đánh giá
Điểm a và b khoản 2 Điều 24 Luật Xây dựng yêu cầu làm rõ sự cần thiết, mục tiêu, địa điểm, diện tích đất, quy mô công suất cùng các yếu tố bảo đảm tính khả thi, hiệu quả. Từ những nội dung này, nhóm lập dự án cần xác định các yêu cầu đầu ra cho thiết kế. Chẳng hạn, năng lực phục vụ dự kiến phải được chuyển thành yêu cầu về không gian, hệ thống kỹ thuật và khả năng kết nối theo đặc điểm công trình.
Việc xác định mục tiêu dự án từ nhu cầu sử dụng cần được duy trì xuyên suốt quá trình lập hồ sơ. Khi một giải pháp kỹ thuật làm tăng chi phí, tư vấn nên giải thích phần lợi ích, yêu cầu an toàn hoặc điều kiện vận hành mà giải pháp đáp ứng. Người quyết định đầu tư nhờ đó có thể xem xét sự phù hợp của phương án trên cùng một cơ sở, thay vì phải ghép các báo cáo chuyên môn được lập độc lập với nhau.
Khảo sát phải cung cấp dữ liệu phù hợp cho việc lựa chọn giải pháp. Nhóm thiết kế cần phản ánh điều kiện địa chất, hiện trạng công trình và hạ tầng liên quan trong phương án của mình. Nếu xuất hiện thông tin mới có ảnh hưởng lớn, chủ đầu tư nên tổ chức cập nhật dữ liệu và phân tích tác động trước khi chốt hồ sơ, đồng thời xác định phần công việc tư vấn cần bổ sung theo hợp đồng.
Thiết kế trong báo cáo phải đúng cấp độ được quyết định
Khoản 3 Điều 24 Luật Xây dựng xác định thiết kế trong báo cáo khả thi là thiết kế cơ sở, trừ trường hợp người quyết định đầu tư lựa chọn thiết kế FEED hoặc thiết kế kỹ thuật thay thế theo khoản 4. Vì vậy, nhiệm vụ tư vấn phải ghi rõ loại thiết kế và mức độ chi tiết cần đạt. Việc lựa chọn này ảnh hưởng đến khảo sát, phối hợp bộ môn, thời gian lập hồ sơ và cách tổ chức các bước tiếp theo.
Người lập hồ sơ nên kiểm soát tính thống nhất giữa bản vẽ, thuyết minh và danh mục tiêu chuẩn áp dụng. Các thông số ảnh hưởng chi phí lớn cần có căn cứ tương ứng với cấp độ thiết kế được chọn. Khi tư vấn đề xuất thay đổi công nghệ hoặc vật liệu chủ yếu, nhóm tổng hợp cần cập nhật đồng thời giải pháp kỹ thuật, nhu cầu thiết bị, phương án vận hành và tổng mức đầu tư.
Việc lựa chọn tiêu chuẩn cũng cần xác định đủ phạm vi và phiên bản để các bộ môn sử dụng nhất quán. Nội dung áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật trong hồ sơ hợp đồng đặc biệt có ý nghĩa khi dự án có tư vấn nước ngoài hoặc sử dụng công nghệ khác nhau. Chủ đầu tư nên đưa yêu cầu phối hợp và sản phẩm bàn giao vào nhiệm vụ tư vấn để kết quả thiết kế phục vụ được việc thẩm định và triển khai.
Tổng mức đầu tư và điều kiện thực hiện phải liên kết
Điểm c, d và đ khoản 2 Điều 24 yêu cầu thể hiện tổng mức đầu tư, nguồn vốn, tác động liên quan đến mặt bằng, an toàn, môi trường, chủ đầu tư, hình thức quản lý và thời gian dự án. Các nội dung này cần được phân tích cùng nhau. Một phương án thi công nhanh hơn có thể cần nhiều mặt bằng hoặc thiết bị hơn, trong khi phương án phân kỳ phải bảo đảm từng giai đoạn có điều kiện vận hành phù hợp.
Điều 29 Nghị định số 217/2026/NĐ-CP cụ thể hóa nội dung thuyết minh theo hình thức đầu tư. Đối với dự án đầu tư công, điều khoản bao gồm phân tích nguồn vốn, tài chính, rủi ro, chi phí khai thác và khả năng đáp ứng vốn bảo trì. Đối với đầu tư kinh doanh, khoản 2 xác định nhóm nội dung bắt buộc và nội dung theo yêu cầu của người quyết định đầu tư. Vì vậy, cơ quan chuẩn bị phải áp dụng đúng nhóm dự án thay vì dùng chung một cấu trúc thuyết minh cho mọi trường hợp.
Nhóm lập báo cáo nên xây dựng tiến độ từ các điều kiện phải hoàn thành trước mỗi bước. Các đầu việc như mặt bằng, đấu nối, cung ứng thiết bị và chuẩn bị vận hành cần được thể hiện tương ứng với phương án công trình. Khi một điều kiện có thể chi phối ngày đưa vào sử dụng, báo cáo phải giải thích cách giải quyết và ảnh hưởng đến nguồn vốn để quyết định đầu tư phản ánh khả năng thực hiện thực tế.
Phân biệt thẩm định của người quyết định đầu tư và cơ quan xây dựng
Điều 26 Luật Xây dựng quy định báo cáo phải được thẩm định làm cơ sở phê duyệt. Điều 27 xác định các dự án cần thẩm định tại cơ quan chuyên môn về xây dựng, gồm đầu tư công, PPP và đầu tư kinh doanh thuộc quy mô hoặc mức ảnh hưởng được quy định. Trường hợp chỉ lập báo cáo kinh tế – kỹ thuật theo khoản 2 Điều 23 thì khoản 2 Điều 27 loại trừ yêu cầu thẩm định tại cơ quan chuyên môn về xây dựng.
Đối với dự án thuộc diện thẩm định tại cơ quan chuyên môn, kết quả đó phải được tổng hợp theo khoản 6 Điều 26 để trình người quyết định đầu tư. Chủ đầu tư nên quản lý yêu cầu bổ sung theo từng nội dung, giao đúng tư vấn xử lý và kiểm soát việc cập nhật đồng bộ hồ sơ. Nếu sửa thiết kế kéo theo thay đổi chi phí hoặc tiến độ, các phần thuyết minh liên quan cũng phải được cập nhật trước khi trình phê duyệt.
Kết luận
Báo cáo nghiên cứu khả thi cần chứng minh một phương án có thể triển khai và đáp ứng mục tiêu với nguồn lực dự kiến. Hồ sơ đạt chất lượng khi thiết kế, tổng mức đầu tư, đất đai, thời gian và phương án quản lý thống nhất với nhau, đồng thời được thẩm định theo đúng hình thức đầu tư. Đây là cơ sở để quyết định phê duyệt dự án xác lập rõ nội dung sẽ được tổ chức thực hiện.
Bình luận