Minh họa các nội dung hiện trường, bản vẽ, xác nhận.
Số liệu thực tế phải được giữ trước khi chuyển bước
Điểm c mục 1 Phụ lục IIb Nghị định số 207/2026/NĐ-CP yêu cầu bộ phận công trình bị che khuất được lập bản vẽ hoàn công hoặc đo đạc xác định kích thước, thông số thực tế trước khi tiến hành công việc tiếp theo. Điều 18 quy định khối lượng thi công phải được tính toán, xác nhận giữa giám sát của chủ đầu tư với nhà thầu và đối chiếu thiết kế để nghiệm thu, thanh toán.
Đo khối lượng công việc che khuất vì vậy cần được tổ chức khi còn tiếp cận được đối tượng. Với đường ống trước lấp đất, lớp nền trước phủ lớp tiếp theo hoặc cấu kiện trước đổ bê tông, một số tổng hợp cuối tháng thường đến quá muộn để tái kiểm tra trực tiếp. Số liệu khối lượng cần đủ khả năng truy xuất; các quy định nêu trên áp dụng từ ngày 01/7/2026.
Xác định đại lượng cần đo trước khi ra hiện trường
Bộ phận khối lượng phải đọc dòng công việc trong hợp đồng và xác định đại lượng thanh toán: chiều dài, diện tích, thể tích, số lượng hay một sản phẩm hoàn chỉnh. Đường ống có thể đo theo chiều dài tuyến với cách tính phụ kiện cụ thể; công tác đắp có thể đo theo thể tích ở trạng thái đã đầm chặt. Đo đủ kích thước hình học nhưng sai đại lượng hợp đồng vẫn có thể dẫn đến hồ sơ không sử dụng được.
Các bên nên thống nhất đơn vị đo và mô tả công việc, điểm bắt đầu, điểm kết thúc, phần đã bao gồm và quy tắc xử lý giao nhau. Với cấu kiện phân đoạn hoặc tuyến đi qua nhiều khu vực, nên dùng mã vị trí nhất quán. Mã đó sẽ xuất hiện trên phiếu đo, bản vẽ đánh dấu, hồ sơ nghiệm thu và bảng thanh toán để giảm nhầm lẫn giữa các bộ phận.
Kế hoạch đo phải đi cùng trình tự thi công. Nhà thầu báo trước khu vực sắp che lấp, bố trí người đo và người phối hợp xác nhận theo trách nhiệm. Việc tập hợp hồ sơ có thể thực hiện sau buổi đo, nhưng số liệu gốc và tình trạng hiện trường cần được ghi ngay. Chờ đến khi công việc tiếp theo hoàn thành rồi điền số từ thiết kế sẽ làm mất giá trị chứng minh thực tế.
Giữ mốc và dữ liệu đủ để tái lập phép tính
Với lớp nền hoặc khối đất, người đo cần xác định mặt dưới, mặt trên, ranh giới và hệ cao độ. Khi sử dụng mặt cắt hoặc mô hình bề mặt, hồ sơ phải lưu dữ liệu gốc, đường biên và cách tính. Nếu chỉ giữ thể tích cuối cùng, bên kiểm tra khó xác định chênh lệch xuất phát từ cao độ, phạm vi hay phương pháp xử lý.
Với tuyến ống, cáp hoặc cấu kiện chôn ngầm, số đo cần gắn với mốc ổn định, hướng tuyến, cao độ và các điểm đổi hướng cần thiết. Nội dung chi tiết phụ thuộc thiết kế và phương pháp đo được áp dụng. Tài liệu về khối lượng đào đắp đất đặc biệt hữu ích khi cùng một vị trí gồm nhiều lớp hoặc nhiều công tác có trạng thái thể tích khác nhau.
Ảnh và video hỗ trợ nhận diện vị trí, trạng thái, thước đo và thời điểm, nhưng không tự tạo ra hệ mốc hoặc độ chính xác còn thiếu. Nhà thầu nên lưu ảnh cùng phiếu đo thay vì lưu rời trong nhóm trao đổi. Với dữ liệu số, cần giữ phiên bản, người lập và tệp nguồn để kết quả vẫn kiểm tra được khi phần mềm hoặc người quản lý hồ sơ thay đổi.
Tổ chức xác nhận theo phạm vi thực sự đã đo
Khoản 2 Điều 18 Nghị định 207 cho phép tính toán, xác nhận theo thời gian hoặc giai đoạn thi công. Nhà thầu có thể chia một hạng mục thành những phần sẽ bị che lấp ở các thời điểm khác nhau, miễn giới hạn từng phần rõ ràng. Phiếu xác nhận nên thể hiện công việc, vị trí, ngày đo, bản vẽ áp dụng, kích thước gốc, phương pháp và tài liệu kèm theo.
Khi giám sát và nhà thầu chưa thống nhất một phần số liệu, biên bản nên chỉ rõ phần đã thống nhất và nội dung còn khác biệt. Có thể cần đo lại khi hiện trường còn tiếp cận được. Việc ký xác nhận tổng số mà không giữ nhận xét sẽ khiến khó xác định sau này các bên đã đồng ý về kích thước, phép tính hay cả quyền thanh toán.
Nhà thầu nối số đo với hồ sơ hoàn công phục vụ bàn giao. Bản vẽ hoàn công phải phản ánh những thông số thực tế thuộc phạm vi yêu cầu; bảng thanh toán tiếp tục chịu điều khoản hợp đồng. Xác nhận khối lượng cũng cần đi cùng tình trạng nghiệm thu chất lượng, tránh đưa phần chưa đạt vào danh mục sản phẩm hoàn thành chỉ vì đã đo được kích thước.
Kiểm soát lũy kế, phát sinh và thiếu chứng cứ
Mỗi đợt xác nhận cần được nhập vào bảng lũy kế theo cùng mã công việc, vị trí. Người tổng hợp đối chiếu phạm vi đợt này với đợt trước, đặc biệt ở điểm nối tuyến, phần giao lớp và công việc do nhiều tổ đội thực hiện. Ranh giới khối lượng hợp đồng giúp phân biệt phần thuộc nghĩa vụ gốc với phần cần được xem xét theo cơ chế thay đổi.
Nếu số đo cho thấy khác thiết kế, nhà thầu phải ghi nhận nguyên nhân và thông báo để các bên xử lý. Khoản 3 Điều 18 yêu cầu xem xét khối lượng ngoài thiết kế, dự toán hoặc hợp đồng; phần được chấp thuận, phê duyệt là cơ sở thanh toán. Một phần đào rộng hơn do biện pháp tự chọn hoặc làm lại vì sai sót không mặc nhiên được trả như công việc bổ sung.
Trường hợp đã che lấp nhưng thiếu số đo, các bên cần kiểm tra hồ sơ đương thời, dữ liệu trắc đạc, ảnh và tài liệu nghiệm thu còn có. Nếu căn cứ chưa đủ, phải lựa chọn cách kiểm tra bổ sung phù hợp điều kiện công trình và an toàn. Không nên quy đổi toàn bộ phiếu nhập vật tư thành sản phẩm thực tế hoặc dùng kích thước thiết kế để khẳng định đã đo tại hiện trường.
Sử dụng đúng số đo trong thanh toán và kết luận
Với hợp đồng thuộc đầu tư công, PPP áp dụng Nghị định số 210/2026/NĐ-CP, điểm d khoản 4 Điều 28 quy định thanh toán đơn giá theo khối lượng thực tế hoàn thành được nghiệm thu. Đối với trọn gói, điểm c có cơ chế thanh toán theo tỷ lệ hoặc giai đoạn thỏa thuận và không yêu cầu xác nhận khối lượng chi tiết, trừ phát sinh ngoài phạm vi. Phạm vi giá trọn gói phải được phân tích trước khi dùng số đo để yêu cầu tăng giá.
Đo khối lượng công việc che khuất cần tạo ra chuỗi dữ liệu rõ từ hiện trường đến bản vẽ và bảng xác nhận. Đúng thời điểm, đúng đại lượng, đủ mốc và không trùng phạm vi là nền tảng để số đo được kiểm tra. Giá trị thanh toán cuối cùng còn phải phù hợp chất lượng đã nghiệm thu và cơ chế hợp đồng.
Bình luận