Minh họa các nội dung kích thước, đo đạc, hồ sơ.
Cơ sở xác nhận khối lượng xây trát
Điều 18 Nghị định số 207/2026/NĐ-CP yêu cầu thi công theo thiết kế được duyệt và hợp đồng; khối lượng được tính toán, xác nhận giữa giám sát của chủ đầu tư với nhà thầu, đối chiếu thiết kế để nghiệm thu, thanh toán. Đối với khối lượng xây trát, các bên cần xác định đúng cấu kiện xây, bề mặt trát và phần công việc đã được định giá.
Quyết định số 1041/QĐ-BXD ngày 26/6/2026 công bố hướng dẫn xác định khối lượng để các tổ chức, cá nhân tham khảo, có hiệu lực từ 01/7/2026. Hướng dẫn phục vụ xác định chi phí không tự thay thế điều khoản đo và thanh toán đã giao kết. Đối với hồ sơ thi công, số liệu xây trát phải thể hiện được sản phẩm đã thực hiện và phạm vi được trả tiền theo hợp đồng.
Chia công việc theo đặc điểm thực tế
Người lập bảng phải tách công tác xây theo loại vật liệu, chiều dày, vị trí và yêu cầu kỹ thuật ảnh hưởng đơn giá. Tường gạch, tường khối bê tông và cấu kiện xây khác có thể dùng mô tả, đơn vị khác nhau trong hồ sơ. Không nên gom mọi phần xây vào một số tổng rồi phân bổ theo tỷ lệ, vì cách làm đó làm mất căn cứ đối chiếu từng công việc.
Với trát, cần nhận diện mặt trong, mặt ngoài, trần, dầm, cột, cạnh cửa hoặc bề mặt đặc thù theo thiết kế. Cùng một mảng tường có thể chỉ trát một mặt, hoặc mỗi mặt dùng hệ hoàn thiện khác nhau. Danh mục phòng và bản vẽ hoàn thiện phải liên kết với bản vẽ kiến trúc để không nhân đôi diện tích hoặc gán sai chủng loại vữa.
Đơn vị đo trong bảng khối lượng phải đi cùng mô tả sản phẩm. Nếu hợp đồng tính xây bằng mét khối, số liệu phải có chiều dày phù hợp; nếu dòng giá dùng mét vuông cho một loại tường xác định, không tự đổi sang mét khối rồi giữ nguyên đơn giá. Các bên cần thống nhất đại lượng đang đo trước khi tranh luận chênh lệch số học.
Tính phần xây từ kích thước và ranh giới cấu kiện
Đối với mảng tường chữ nhật có chiều dày đồng nhất, thể tích hình học được xác định từ chiều dài, chiều cao và chiều dày, sau khi xử lý lỗ mở, phần giao nhau theo quy tắc áp dụng. Người đo cần làm rõ giới hạn giữa tường với cột, dầm, giằng và cấu kiện bê tông. Phần đã tính vào một cấu kiện không được tự động cộng tiếp vào phần xây.
Ví dụ giả định: hai bên thống nhất đo diện tích thuần của một mảng tường dài 5 m, cao 3 m, có cửa 1 m × 2 m, không có phần giao kết cấu khác. Diện tích thuần là 13 m². Nếu phần xây dày 0,2 m và cùng quy tắc trừ cửa áp dụng cho thể tích, khối lượng là 2,6 m³. Kết quả này minh họa phép tính theo giả định đã nêu, không đặt quy tắc trừ lỗ chung cho mọi hợp đồng.
Đối với tường có chiều cao thay đổi, phần vát hoặc hình cong, người lập chia hình và lưu kích thước của từng phần. Nếu dùng mô hình số, cần kiểm tra đối tượng tường, chiều dày và các lỗ mở đã được mô hình hóa đúng chưa. Căn cứ đo bóc khối lượng phải cho phép người kiểm tra tái lập con số từ dữ liệu nguồn.
Đo bề mặt trát và xử lý lỗ mở
Diện tích trát phụ thuộc bề mặt thực tế phải hoàn thiện theo thiết kế. Người đo xác định mặt nào có trát, giới hạn tiếp giáp với ốp lát, trần, khuôn cửa và những phần để thô. Đo diện tích mặt tường rồi nhân hai chỉ phù hợp khi hai mặt có cùng phạm vi hoàn thiện và điều kiện đo; cách nhân này dễ sai với tường giáp giếng kỹ thuật hoặc khu vực ốp vật liệu khác.
Phần cạnh cửa, ô hộc, gờ, chỉ và các bề mặt nhỏ cần xử lý theo mô tả dòng giá và quy tắc đo được áp dụng. Có hợp đồng tách riêng, có hợp đồng đưa chúng vào nội dung đơn giá chính. Một quy tắc không trừ lỗ mở cũng có thể đi cùng việc không cộng một số bề mặt cạnh; lấy riêng phần có lợi từ hai quy tắc khác nhau sẽ làm sai giá trị.
Nếu hồ sơ có mâu thuẫn về kích thước cửa hoặc phạm vi trát, nhà thầu lập yêu cầu làm rõ trước khi tổng hợp thanh toán. Việc xử lý khác biệt giữa bản vẽ và bảng khối lượng phải xét đúng thứ tự ưu tiên hồ sơ và phạm vi nghĩa vụ đã nhận. Phiên bản điều chỉnh cần được nhận diện để tránh cộng cả cửa cũ lẫn cửa mới trong bảng trừ.
Phân biệt sản phẩm hoàn thành với vật tư và phần làm lại
Gạch, cát, xi măng hoặc vữa đưa vào công trường là dữ liệu quản lý vật tư; lượng nhập không trực tiếp bằng khối lượng sản phẩm được thanh toán. Hao hụt, vật liệu thừa, vữa rơi vãi hoặc phần dùng để sửa lỗi phải được phân tích theo định mức, đơn giá và nghĩa vụ hợp đồng. Chỉ lấy lượng vật tư tiêu hao quy đổi ngược thành tường hoàn thành sẽ bỏ qua chất lượng và phạm vi thực tế.
Khi thay đổi vị trí cửa hoặc chiều dày tường, các bên xác định phần được chủ đầu tư yêu cầu, chấp thuận và phần nhà thầu tự làm khác thiết kế. Điều 18 Nghị định 207 yêu cầu xem xét, xử lý khối lượng ngoài thiết kế, dự toán hoặc hợp đồng; khối lượng được chấp thuận, phê duyệt là cơ sở thanh toán. Phân biệt thay đổi với sửa lỗi giúp tránh đưa công tác sửa sai vào phát sinh được trả thêm.
Hồ sơ mỗi kỳ nên có bản vẽ đánh dấu phạm vi, bảng kích thước, quy tắc trừ và cộng, kết quả nghiệm thu cùng số lũy kế. Đối chiếu kỳ trước giúp loại phần đã thanh toán. Nhà thầu đồng thời chuẩn bị hồ sơ hoàn công phục vụ bàn giao, giữ thông tin về vị trí và kích thước nhất quán với hồ sơ xác nhận khối lượng. Khoản 4 Điều 18 nghiêm cấm khai khống, khai tăng hoặc thông đồng làm sai khối lượng; việc chia nhiều tổ thi công không làm giảm yêu cầu kiểm soát trùng lặp.
Áp dụng loại giá và kết luận
Với hợp đồng thuộc dự án đầu tư công, PPP áp dụng Nghị định số 210/2026/NĐ-CP, điểm d khoản 4 Điều 28 gắn thanh toán đơn giá với khối lượng thực tế hoàn thành được nghiệm thu. Điểm c quy định thanh toán trọn gói theo tỷ lệ hoặc giá trị giai đoạn đã thỏa thuận, không yêu cầu xác nhận khối lượng chi tiết, trừ phát sinh ngoài phạm vi. Phạm vi khối lượng trong giá trọn gói vì thế quyết định cách sử dụng bảng xây trát.
Khối lượng xây trát đáng tin cậy phải giải thích được cấu kiện nào được xây, bề mặt nào được trát và mỗi phần được tính tiền theo căn cứ nào. Chốt ranh giới, đơn vị, quy tắc xử lý lỗ mở và loại giá trước khi tổng hợp sẽ giúp các bên kiểm soát đúng cả số lượng lẫn giá trị.
Bình luận