Căn cứ đo bóc khối lượng quyết định con số nào được đưa vào dự toán, hồ sơ nghiệm thu và thanh toán. Phép tính đúng vẫn không dùng được nếu người lập chọn sai thiết kế hoặc đơn giá. Chủ đầu tư và nhà thầu cần xác định mục đích đo bóc rồi chọn hồ sơ, cách tính và cơ chế hợp đồng phù hợp.
Khung pháp luật áp dụng từ tháng bảy năm 2026
Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 là căn cứ chung. Nghị định số 206/2026/NĐ-CP quy định quản lý chi phí; Điều 2 áp dụng trực tiếp cho dự án đầu tư công, PPP và các nguồn ngân sách được liệt kê. Dự án khác tham khảo nghị định và chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Bài viết xét dự toán, thi công của dự án đầu tư công mới.
Khoản 1 Điều 12 Nghị định 206 xác định căn cứ lập dự toán gồm khối lượng từ thiết kế triển khai sau phê duyệt dự án, chỉ dẫn kỹ thuật, yêu cầu công việc, kế hoạch và điều kiện, biện pháp thi công. Điểm a khoản 2 yêu cầu ghép khối lượng từ thiết kế với giá xây dựng tương ứng. Người lập phải giải thích được nguồn dữ liệu và nội dung mỗi dòng tính.
Quyết định số 1041/QĐ-BXD ngày 26/6/2026 công bố Hướng dẫn xác định khối lượng công trình, hiệu lực từ 01/7/2026. Bộ Xây dựng công bố hướng dẫn này để tham khảo. Điều 4 Thông tư số 37/2026/TT-BXD thay thế Thông tư 13/2021/TT-BXD và các sửa đổi được liệt kê. Người lập không nên lấy phụ lục cũ làm căn cứ hiện hành cho hồ sơ mới.
Đối với hồ sơ cũ, Điều 36 Nghị định 206 bảo lưu tổng mức đầu tư, dự toán đã phê duyệt trước 01/7/2026 mà không yêu cầu phê duyệt lại; hoạt động tiếp theo chịu quy định chuyển tiếp tương ứng. Gói thầu đã ký hợp đồng thực hiện theo hợp đồng và pháp luật hợp đồng xây dựng.
Xác định hồ sơ và đối tượng đo bóc
Người đo bóc cần lập danh mục bản vẽ, chỉ dẫn kỹ thuật và tài liệu điều chỉnh đang dùng. Mỗi tài liệu nên có mã, phiên bản, ngày phê duyệt hoặc phát hành và phạm vi áp dụng. Cách quản lý này tránh cộng số liệu từ hai lần thiết kế khác nhau.
Bản vẽ thể hiện kích thước; chỉ dẫn kỹ thuật làm rõ vật liệu, yêu cầu hoàn thiện và công nghệ. Biện pháp thi công giúp nhận diện công việc phục vụ thi công. Tuy nhiên, việc nhà thầu lựa chọn một biện pháp tốn kém hơn chưa tự tạo ra nghĩa vụ thanh toán thêm cho chủ đầu tư. Người lập phải tách căn cứ kỹ thuật khỏi thỏa thuận phân bổ chi phí.
Đơn vị tính phải phù hợp với đối tượng và giá áp dụng. Không thể lấy diện tích bề mặt nhân với đơn giá tính cho thể tích, hoặc dùng giá một nhóm công tác rồi cộng lại từng công tác đã nằm trong nhóm. Với phần giao nhau giữa các cấu kiện, bảng tính cần thể hiện cách phân chia để một phần việc chỉ được tổng hợp một lần.
Khi dùng mô hình BIM hoặc phần mềm, người lập cần lưu phiên bản dữ liệu, bộ lọc và cách quy đổi. Bảng xuất cần truy được về cấu kiện hoặc thông số nguồn. Người kiểm tra dùng dữ liệu này để phát hiện đối tượng bỏ sót, nhân đôi hoặc phân loại sai.
Khối lượng xác nhận và quyền thanh toán
Điều 18 Nghị định số 207/2026/NĐ-CP yêu cầu thi công theo thiết kế được duyệt và hợp đồng. Người giám sát của chủ đầu tư cùng nhà thầu tính toán, xác nhận khối lượng theo giai đoạn, đối chiếu thiết kế để nghiệm thu, thanh toán theo hợp đồng. Khối lượng ngoài thiết kế, dự toán hoặc hợp đồng phải được các chủ thể liên quan xem xét, xử lý.
Cơ chế hợp đồng chi phối thanh toán. Khoản 2 Điều 1 Nghị định 206 loại giá hợp đồng, thanh toán và quyết toán hợp đồng khỏi phạm vi điều chỉnh của nghị định. Một dự toán được phê duyệt không tự động thay đổi cam kết trả tiền giữa hai bên.
Với dự án đầu tư công, điểm c khoản 4 Điều 28 Nghị định số 210/2026/NĐ-CP quy định thanh toán trọn gói theo tỷ lệ hoặc giá trị giai đoạn đã thỏa thuận, không được yêu cầu xác nhận khối lượng hoàn thành chi tiết, trừ khối lượng phát sinh ngoài phạm vi hợp đồng. Điểm d quy định hợp đồng đơn giá thanh toán theo khối lượng thực tế được nghiệm thu và đơn giá hợp lệ. Bảng đo bóc phải phục vụ đúng cơ chế đó.
Tình huống giả định về sàn bê tông
Gói thầu đầu tư công áp dụng khung pháp luật mới và đơn giá cố định. Bảng hợp đồng ghi 100 mét khối bê tông sàn. Khi thi công theo đúng thiết kế đã duyệt, các bên đo được 108 mét khối và nghiệm thu chất lượng. Nhà thầu còn đề nghị thêm bốn mét khối bê tông dùng để sửa phần sàn do mình thi công sai.
Người kiểm tra phải tách hai khoản. Chênh lệch tám mét khối thuộc công việc đã có đơn giá được xem xét theo khối lượng thực tế hoàn thành được nghiệm thu và thỏa thuận hợp đồng. Bốn mét khối sửa lỗi không được nhập chung vào khối lượng sản phẩm đạt yêu cầu để mặc nhiên tính thêm tiền. Theo điểm d khoản 2 Điều 9 Nghị định 210, bên gây sai sót chịu chi phí khắc phục.
Nếu cùng phạm vi ban đầu áp dụng giá trọn gói, chênh lệch số học giữa bảng khối lượng và lượng thực tế không đủ chứng minh có thay đổi phạm vi. Nhà thầu phải chỉ rõ công việc bổ sung nào được yêu cầu hoặc chấp thuận theo cơ chế sửa đổi hợp đồng.
Phiếu kiểm tra căn cứ đo bóc
Người lập dùng phiếu sau cho từng nhóm công việc, ghi câu trả lời và mã tài liệu:
- Mục đích: lập dự toán, kiểm tra thực tế hay lập đề nghị thanh toán?
- Hồ sơ: bản vẽ, chỉ dẫn và phiên bản nào đang áp dụng?
- Phương pháp: người lập xử lý đơn vị, giới hạn và phần giao nhau thế nào?
- Dữ liệu: người khác có truy được phép tính về tài liệu nguồn không?
- Hợp đồng: hình thức giá và điều kiện ghi nhận khối lượng là gì?
- Sai lệch: nguyên nhân là đổi thiết kế, sai phép tính hay sửa lỗi?
Kết luận
Đo bóc có giá trị khi con số gắn được với hồ sơ hợp lệ, phương pháp rõ ràng và đúng mục đích sử dụng. Trước khi ký xác nhận, chủ đầu tư và nhà thầu cần chốt cả căn cứ kỹ thuật lẫn hệ quả hợp đồng.
Bình luận