Mẫu hợp đồng phải phù hợp cách giao thiết kế và rủi ro
Khoản 2 Điều 80 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 yêu cầu hợp đồng xây dựng phù hợp pháp luật áp dụng; khoản 3 Điều 34 Nghị định số 210/2026/NĐ-CP khuyến khích tham khảo mẫu quốc tế với điều chỉnh phù hợp Việt Nam. Đối với hợp đồng mới từ ngày 01/7/2026, lựa chọn FIDIC cho công trình ngầm cần gắn với trách nhiệm thiết kế, mức độ hiểu biết về địa chất và phương án chia sẻ rủi ro của giao dịch.
FIDIC Emerald Book được xây dựng cho công trình ngầm do nhà thầu thiết kế theo thiết kế tham chiếu của chủ đầu tư và Báo cáo cơ sở địa kỹ thuật (Geotechnical Baseline Report, GBR). Tài liệu này phân bổ rủi ro điều kiện dưới mặt đất trên cơ sở hợp đồng. Vì vậy, việc chọn Emerald cần đi cùng khả năng chuẩn bị dữ liệu và cơ chế xử lý điều kiện địa chất, thay vì chỉ căn cứ vào việc công trình nằm dưới mặt đất.
Xác định phiên bản trước khi chuẩn bị hồ sơ
FIDIC xác nhận Emerald lần đầu năm 2019 được tái bản năm 2023 có sửa đổi. Tài liệu sửa đổi chính thức ghi đợt sửa đổi tháng 11/2023 và hiệu chỉnh lỗi trình bày nhỏ vào tháng 5/2024. Hồ sơ hợp đồng cần chỉ rõ bản được sử dụng và những sửa đổi đã tích hợp để các bên quản lý cùng một cơ chế. Việc viện dẫn phiên bản phải thống nhất giữa điều kiện chung, điều kiện riêng và tài liệu mời thầu.
Chủ đầu tư nên chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật và hồ sơ hợp đồng đồng thời, với sự tham gia của người có kinh nghiệm thi công ngầm, địa kỹ thuật và quản lý hợp đồng. Những điều chỉnh về trách nhiệm khảo sát, thiết kế hoặc phương pháp thi công cần được đánh giá theo ảnh hưởng đến giá và thời gian. Khi bộ phận kỹ thuật thay đổi một giả định nền tảng, nhóm soạn hợp đồng phải cập nhật phần phân bổ trách nhiệm tương ứng.
GBR xác lập cơ sở phân bổ rủi ro
Theo mô tả của FIDIC, GBR phân bổ rủi ro điều kiện dưới mặt đất và phản ứng của nền với phương pháp đào, chống đỡ đã thỏa thuận. Nhà thầu chịu rủi ro điều kiện dự kiến, năng suất và chi phí thực hiện trong các điều kiện đó; chủ đầu tư chịu rủi ro điều kiện không lường trước theo cơ chế mẫu. Quyền về giá và thời gian được xử lý theo hồ sơ cùng thủ tục hợp đồng. Dữ liệu khảo sát phản ánh thực tế, còn các điều kiện cơ sở trong GBR xác định việc phân bổ rủi ro.
Điều 22 Luật Xây dựng yêu cầu nhiệm vụ, phương án khảo sát phù hợp loại công trình, bước thiết kế và yêu cầu thiết kế; kết quả khảo sát phải trung thực, khách quan, phản ánh thực tế và được phê duyệt. Khi xây dựng GBR từ dữ liệu khảo sát, nhóm lập hồ sơ nên giải thích cách chuyển thông tin địa kỹ thuật thành giả định dùng cho phân bổ rủi ro, đồng thời thể hiện rõ phạm vi mà từng dữ liệu đại diện.
Các điều kiện cơ sở quá mơ hồ sẽ khiến các bên khó phân biệt điều kiện đã dự kiến với điều kiện gặp phải khi đào. Ngược lại, giả định quá chi tiết nhưng thiếu căn cứ có thể tạo kỳ vọng sai về mức độ chắc chắn của địa chất. Chủ đầu tư nên yêu cầu nhóm chuẩn bị trình bày giới hạn dữ liệu, cách phân chia khu vực và những thông số thực sự ảnh hưởng phương pháp thi công để nhà thầu có cơ sở lập đề xuất.
Kết nối địa chất với phương án thi công và tiến độ
Trong giới thiệu phát hành mẫu công trình ngầm, FIDIC nhấn mạnh việc xử lý đặc thù rủi ro và các điều kiện cơ sở địa kỹ thuật. Từ góc độ chuẩn bị giao dịch, các bên cần xem xét cách tiếp cận hầm, tổ chức vận chuyển, thiết bị chủ yếu và sự tương thích giữa đào với chống đỡ. Những điều kiện này ảnh hưởng năng suất và khả năng thực hiện, nên phải được phản ánh trong phương án và tiến độ dự kiến.
Nhà thầu nên liên kết giả định năng suất với từng vùng điều kiện và thiết bị dự kiến huy động. Chủ đầu tư cần có cơ sở hiểu được phần thời gian dành cho chuẩn bị, lắp ráp thiết bị, đào, gia cố và các giao diện khác. Cách trình bày này giúp nhóm dự án đánh giá ảnh hưởng khi điều kiện thực tế thay đổi, đồng thời phân biệt tác động địa chất với tác động từ tổ chức thi công thuộc trách nhiệm đã phân bổ.
Hồ sơ hiện trường nên được thiết kế từ trước khi khởi công để ghi nhận điều kiện gặp phải, công việc thực hiện và các quyết định kỹ thuật. Dữ liệu cần có vị trí, thời gian và người xác nhận để liên kết với khu vực trong hồ sơ hợp đồng. Khi xảy ra khác biệt, nhóm dự án có thể tổ chức đánh giá trên cùng dữ liệu thay vì chỉ dựa vào nhận định tổng quát sau khi công việc đã hoàn thành.
Xử lý dữ liệu và thay đổi trong quá trình thực hiện
Khoản 2 Điều 37 Luật Xây dựng quy định trách nhiệm của nhà thầu khảo sát đối với kết quả thực hiện và việc đề xuất bổ sung nhiệm vụ khi phát hiện yếu tố ảnh hưởng trực tiếp giải pháp thiết kế. Vì vậy, các bên cần duy trì kênh chuyển thông tin giữa thi công, khảo sát và thiết kế. Những vấn đề về sai lệch báo cáo khảo sát được cung cấp cần được đánh giá theo nguồn dữ liệu, nghĩa vụ của từng bên và ảnh hưởng thực tế.
Hợp đồng nên xác định đầu mối nhận thông tin, cách kiểm tra điều kiện gặp phải và quy trình xử lý quyền lợi liên quan. Nhà thầu cần tổ chức thông báo, bảo toàn chứng cứ và đề xuất biện pháp theo đúng cơ chế đã ký. Chủ đầu tư và Nhà tư vấn phải có khả năng xử lý kịp thời để quyết định kỹ thuật đáp ứng yêu cầu an toàn, đồng thời phần giá và thời gian được quản lý nhất quán.
Lựa chọn dựa trên khả năng vận hành toàn bộ cơ chế
Emerald cần được đặt cạnh phương án giao việc của dự án. Nếu cấu trúc thiết kế khác, chủ đầu tư nên đánh giá loại sách tương ứng, chẳng hạn cơ sở lựa chọn Sách Vàng cho thiết kế và thi công, rồi xem xét mức độ thích hợp với rủi ro công trình ngầm. Quyết định lựa chọn cần giải thích rõ trách nhiệm thiết kế, dữ liệu nền, phương thức thanh toán và nguồn lực quản lý.
Kết luận lựa chọn Emerald chỉ vững khi chủ đầu tư chuẩn bị được báo cáo cơ sở địa kỹ thuật có chất lượng, nhà thầu lập phương án trên cùng căn cứ và các bên duy trì dữ liệu hiện trường đáng tin cậy. Phiên bản hợp đồng, hồ sơ kỹ thuật và quy trình ra quyết định phải được thống nhất ngay từ lúc mời thầu để cơ chế phân bổ rủi ro có thể vận hành trong quá trình thi công.
Bình luận