Chủ đầu tư nên xem xét FIDIC Sách Vàng khi giao nhà thầu phát triển thiết kế và thi công theo yêu cầu đã xác định. Lựa chọn này đòi hỏi chủ đầu tư mô tả rõ công năng, tiêu chí kỹ thuật và kết quả phải bàn giao. Nếu hồ sơ chỉ ghi “nhà thầu chịu trách nhiệm toàn bộ” mà thiếu đầu ra đo được, các bên vẫn dễ bất đồng về phạm vi và chất lượng. Bài viết phân tích Sách Vàng 2017, tái bản năm 2022 có sửa đổi, cho hợp đồng thiết kế và thi công mới tại Việt Nam.
Mẫu hợp đồng phù hợp với cách giao thiết kế
FIDIC giới thiệu Sách Vàng cho thiết bị cơ điện và công trình do nhà thầu thiết kế. Nhà thầu phát triển giải pháp, thiết kế và thực hiện công việc theo yêu cầu của chủ đầu tư.
Pháp luật Việt Nam cũng phân biệt hợp đồng theo tính chất công việc. Điểm đ khoản 1 Điều 82 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 ghi nhận hợp đồng thiết kế và thi công. Khoản 5 Điều 4 Nghị định số 210/2026/NĐ-CP yêu cầu các bên trong hợp đồng EC thương thảo, xác định rõ phạm vi, yêu cầu thiết kế và điều kiện bàn giao, đồng thời kiểm soát thống nhất thiết kế, phạm vi và giá trong quá trình thực hiện.
Khoản 2 Điều 80 yêu cầu việc giao kết và thực hiện hợp đồng tuân thủ pháp luật xây dựng, dân sự và pháp luật liên quan.
Yêu cầu của chủ đầu tư phải đủ để định giá
Tình huống giả định: chủ đầu tư thuê nhà thầu thiết kế và xây nhà kho có khu bảo quản hàng nhạy cảm với nhiệt độ. Hồ sơ nêu diện tích và công suất vận hành nhưng chưa quy định phạm vi nhiệt độ, điều kiện thử nghiệm và thời gian duy trì kết quả. Nhà thầu báo giá hệ thống thông gió thông thường; chủ đầu tư lại chờ một giải pháp điều hòa có kiểm soát liên tục.
Bất đồng này xuất phát từ việc mô tả đầu ra thiếu rõ ràng. Chủ đầu tư cần hoàn thiện yêu cầu trước khi chốt giá: khu vực nào phải kiểm soát nhiệt độ, điều kiện vận hành dùng để đánh giá, thời điểm kiểm tra và tài liệu chứng minh. Những thông số đó phải đến từ nhu cầu sử dụng, thiết kế và quy chuẩn áp dụng. Người soạn hợp đồng không tự đặt một ngưỡng kỹ thuật chỉ để hoàn thành biểu mẫu.
Khi yêu cầu đã rõ, nhà thầu xác định giải pháp đáp ứng và đưa chi phí thiết kế, thiết bị, thi công, thử nghiệm vào đề xuất. Nếu nhà thầu nêu ngoại lệ, các bên phải xử lý ngoại lệ trong hồ sơ. Một bảng chào giá loại trừ điều hòa không nên nằm cạnh yêu cầu bắt buộc có điều hòa mà không có thỏa thuận giải quyết mâu thuẫn.
Chủ đầu tư cũng cần tách yêu cầu bắt buộc với phương án tham khảo. Nếu một bản vẽ chỉ nhằm minh họa cách bố trí, hồ sơ phải nói rõ giá trị sử dụng của nó. Nếu chủ đầu tư buộc nhà thầu giữ nguyên một giải pháp, nhóm hợp đồng phải phân định trách nhiệm đối với giải pháp đó và khả năng đề xuất thay đổi. Cách giao việc thực tế quyết định phạm vi trách nhiệm; một câu chuyển rủi ro chung không giải thích được mọi tài liệu mâu thuẫn.
Khoản 5 Điều 82 cho phép các bên thỏa thuận thứ tự ưu tiên tài liệu. Người soạn cần đối chiếu yêu cầu của chủ đầu tư, đề xuất của nhà thầu, điều kiện riêng và bản vẽ trước khi ký. Việc chọn Sách Vàng không tự loại bỏ một bảo lưu đã được các bên chấp nhận, cũng không tự bổ sung một yêu cầu chưa được thỏa thuận vào phạm vi giá.
Ma trận đầu ra để chuẩn bị hồ sơ
Ma trận dưới đây là công cụ đề xuất để kết nối năm nội dung cho từng hệ thống.
- Yêu cầu: mô tả công năng hoặc kết quả phải đạt, cùng phạm vi công việc tương ứng.
- Căn cứ: ghi tài liệu, bản vẽ, quy chuẩn, tiêu chuẩn và phiên bản được áp dụng.
- Giải pháp: ghi phần nhà thầu thiết kế, tài liệu phải nộp và giới hạn đề xuất được chấp nhận.
- Kiểm chứng: xác định phép thử, điều kiện thử, người tham gia và hồ sơ kết quả.
- Bàn giao: ghi sản phẩm, tài liệu vận hành, mốc hoàn thành và cơ chế xử lý phần chưa đạt.
Với khu bảo quản trong ví dụ, ma trận phải liên kết yêu cầu nhiệt độ với giải pháp thiết kế, phép thử và tiêu chí bàn giao. Người phụ trách không ghi “đạt yêu cầu sử dụng” thay cho chỉ tiêu đã thống nhất. Nếu chưa đủ dữ liệu để định giá, các bên làm rõ hoặc tách phần chưa xác định bằng một cơ chế giá phù hợp trong hợp đồng.
Trong quá trình thực hiện, nhà thầu cập nhật ma trận khi yêu cầu được sửa đổi hợp lệ. Chủ đầu tư và nhà thầu phải xử lý tác động đến thiết kế, giá, tiến độ theo cơ chế thay đổi, đồng thời hoàn thành thủ tục xây dựng có liên quan.
Hai câu hỏi khi lựa chọn Sách Vàng
Nhà thầu thiết kế một vài chi tiết thì phải chọn Sách Vàng? Không. FIDIC mô tả Sách Đỏ vẫn có thể bao gồm một số phần do nhà thầu thiết kế. Các bên đánh giá ai chịu trách nhiệm thiết kế chính, mức độ hoàn thiện hồ sơ và cách phân chia công việc; không quyết định chỉ vì xuất hiện một bản vẽ do nhà thầu lập.
Chủ đầu tư chấp thuận hồ sơ có chuyển toàn bộ trách nhiệm sang mình không? Các bên phải phân biệt việc xem xét, chấp thuận với nghĩa vụ thiết kế đã giao. Đối với hợp đồng EC, điểm b khoản 5 Điều 4 Nghị định 210 quy định bên nhận thầu chịu trách nhiệm về tính đầy đủ, đồng bộ của thiết kế trong phạm vi hợp đồng. Vì vậy, nội dung chấp thuận cần ghi rõ đối tượng, phạm vi và việc còn phải hoàn thiện.
Kết luận
Sách Vàng là lựa chọn có cơ sở khi nhà thầu nhận nhiệm vụ thiết kế chính và thực hiện công trình theo yêu cầu của chủ đầu tư. Trước khi ký, chủ đầu tư cần làm rõ đầu ra, còn nhà thầu phải xác định giải pháp và phạm vi giá tương ứng. Với nhà kho giả định, các bên cần hoàn thiện tiêu chí bảo quản, phương pháp kiểm chứng và điều kiện bàn giao. Ma trận đầu ra giúp kết nối các nội dung này để quản lý thiết kế, thay đổi và nghiệm thu trong cùng một hồ sơ hợp đồng thống nhất.
Bình luận