Chủ đầu tư nên lựa chọn FIDIC Sách Đỏ khi mình cung cấp thiết kế chính và giao nhà thầu tổ chức thi công. Bài viết phân tích Sách Đỏ 2017, tái bản năm 2022 có sửa đổi, cho hợp đồng mới của dự án đầu tư kinh doanh tại Việt Nam. Câu hỏi cần giải quyết là cách phân chia trách nhiệm thiết kế có phù hợp với mẫu này hay không. Một bộ hồ sơ ghi tên FIDIC vẫn có thể chứa những thỏa thuận khiến nhà thầu nhận nghĩa vụ khác hẳn dự kiến khi chào giá.
Căn cứ lựa chọn và giới hạn áp dụng
FIDIC giới thiệu Sách Đỏ cho công trình do chủ đầu tư thiết kế; mẫu vẫn có thể giao nhà thầu thiết kế một số phần. Sách Vàng hướng đến công trình do nhà thầu thiết kế. Vì vậy, chủ đầu tư xác định người chịu trách nhiệm thiết kế trước khi chọn mẫu, thay vì chọn theo tên công trình hoặc quốc tịch nhà thầu.
Tại Việt Nam, khoản 2 Điều 80 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 yêu cầu việc giao kết, thực hiện hợp đồng tuân thủ Luật Xây dựng, pháp luật dân sự và pháp luật liên quan. FIDIC không thay thế yêu cầu này. Khoản 1 Điều 81 còn gắn hiệu lực hợp đồng với điều kiện giao dịch dân sự và điều kiện, năng lực của các bên.
Khoản 7 Điều 95 dành cơ chế chuyển tiếp cho hợp đồng ký trước ngày 01/7/2026. Bài này không dùng khung hợp đồng mới để kết luận lại quyền đã hình thành từ các hợp đồng cũ.
Trách nhiệm thiết kế quyết định mức độ phù hợp
Tình huống giả định: chủ đầu tư xây nhà xưởng, thuê tư vấn lập thiết kế kết cấu và yêu cầu nhà thầu thi công theo bản vẽ đã phát hành. Nhà thầu chỉ thiết kế biện pháp thi công và một số chi tiết lắp đặt đã liệt kê. Với cách giao việc này, Sách Đỏ là lựa chọn có cơ sở. Hồ sơ cần chỉ rõ từng phần nhà thầu phải thiết kế, đầu ra phải nộp và người kiểm tra.
Giả sử điều kiện riêng lại yêu cầu nhà thầu chịu trách nhiệm toàn bộ sai sót của thiết kế do chủ đầu tư cung cấp. Điều khoản đó tạo rủi ro vượt khỏi việc thi công đúng bản vẽ. Nhà thầu có thể phải tính thêm chi phí rà soát, thời gian và trách nhiệm mà giá chào chưa bao gồm. Chủ đầu tư cần xử lý sự bất nhất trước khi mời thầu hoặc ký kết.
FIDIC nêu trong Golden Principles rằng việc buộc nhà thầu thiết kế phần lớn công trình dưới Sách Đỏ không phù hợp với nguyên tắc phân bổ rủi ro của mẫu. Đây là tiêu chí đánh giá mức độ phù hợp với FIDIC; riêng tiêu chí đó không đủ để kết luận một điều khoản vô hiệu theo pháp luật Việt Nam.
Nếu chủ đầu tư chỉ xác lập yêu cầu công năng và muốn nhà thầu phát triển thiết kế chính, nhóm soạn hợp đồng nên đánh giá Sách Vàng. Ngược lại, vài chi tiết do nhà thầu thiết kế không tự động biến toàn bộ gói thầu thành thiết kế và thi công. Nội dung giao việc, giới hạn trách nhiệm và hồ sơ thiết kế mới quyết định cách phân tích.
Nhóm soạn thảo cũng phải phân biệt trách nhiệm thiết kế với hình thức giá. Điều 82 Luật Xây dựng phân loại hợp đồng theo tính chất công việc và theo hình thức giá ở hai khoản riêng. Tên Sách Đỏ không đủ để xác định nhà thầu được thanh toán theo khối lượng thực tế hay chịu giá trọn gói. Các bên phải ghi rõ cơ chế giá, đo lường, thanh toán và thay đổi trong hồ sơ hợp đồng.
Hồ sơ cần hoàn thiện trước khi ký
Chủ đầu tư lập một bảng phân công thiết kế theo từng hạng mục. Mỗi dòng ghi bên cung cấp thiết kế, phần nhà thầu tiếp tục thiết kế, hồ sơ đầu ra, thời điểm bàn giao và người chấp thuận. Đối với nhà xưởng giả định, bảng phải tách thiết kế kết cấu, chi tiết lắp đặt và biện pháp thi công; không gom tất cả vào một dòng “nhà thầu chịu trách nhiệm”.
Người phụ trách hợp đồng kiểm tra năm nội dung sau:
- Phiên bản: ghi đầy đủ Sách Đỏ 2017, tái bản 2022 có sửa đổi; bảo đảm các bên dùng cùng bộ điều kiện.
- Phạm vi: đối chiếu bản vẽ, chỉ dẫn kỹ thuật, bảng khối lượng và danh mục phần việc thiết kế của nhà thầu.
- Điều kiện riêng: nêu rõ nội dung bổ sung hoặc thay thế và tác động đến trách nhiệm, giá, thời gian.
- Người điều hành: xác định Nhà tư vấn, phạm vi thẩm quyền và địa chỉ tiếp nhận thông báo.
- Hồ sơ: ghi thứ tự ưu tiên tài liệu, cơ chế xử lý mâu thuẫn và danh mục bản sửa đổi được chấp nhận.
Khoản 5 Điều 82 cho phép các bên thỏa thuận thứ tự ưu tiên tài liệu; Luật quy định thứ tự áp dụng khi thiếu thỏa thuận. Vì vậy, người ký cần thống nhất nội dung này trong hồ sơ, tránh để bản vẽ và điều kiện riêng giao cùng một trách nhiệm cho hai bên khác nhau.
Hai câu hỏi thường gặp
Hợp đồng giữa hai doanh nghiệp Việt Nam có thể chỉ dùng bản tiếng Anh không? Khoản 3 Điều 80 quy định ngôn ngữ hợp đồng xây dựng là tiếng Việt. Khi có bên nước ngoài, các bên sử dụng tiếng Việt và ngôn ngữ khác theo thỏa thuận, đồng thời thỏa thuận thứ tự ưu tiên. Nếu không thỏa thuận thứ tự, tiếng Việt được ưu tiên.
Chủ đầu tư có thể cắt bỏ thủ tục thông báo để giảm giấy tờ không? Việc sửa mẫu cần giữ cơ chế quản lý rõ ràng. Khoản 4 Điều 4 Nghị định số 210/2026/NĐ-CP yêu cầu các kiến nghị, đề xuất, yêu cầu và ý kiến trong quản lý thực hiện hợp đồng phải bằng văn bản, kể cả thông điệp dữ liệu phù hợp pháp luật. Các bên nên xác định người nhận, kênh gửi và thời hạn phản hồi ngay khi soạn hợp đồng.
Kết luận
Sách Đỏ phù hợp với gói thầu mà chủ đầu tư chịu trách nhiệm thiết kế chính và nhà thầu thi công theo phạm vi đã xác định. Chủ đầu tư cần lựa chọn mẫu cùng với việc phân công thiết kế, thống nhất cơ chế giá và hoàn thiện điều kiện riêng. Với tình huống nhà xưởng trên, các bên có thể tiếp tục phương án Sách Đỏ sau khi làm rõ trách nhiệm đối với bản vẽ và chi tiết lắp đặt. Nếu chủ đầu tư giao lại phần lớn thiết kế cho nhà thầu, nhóm soạn hợp đồng cần đánh giá mẫu khác trước khi chốt hồ sơ.
Bình luận