Chọn phiên bản phải phù hợp pháp luật và giao dịch
Khoản 2 Điều 80 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 yêu cầu giao kết, thực hiện hợp đồng xây dựng phù hợp pháp luật xây dựng, dân sự và pháp luật liên quan. Khoản 3 Điều 34 Nghị định số 210/2026/NĐ-CP khuyến khích tham khảo mẫu quốc tế, trong đó có FIDIC, với việc điều chỉnh phù hợp pháp luật Việt Nam. Vì vậy, lựa chọn FIDIC 1999 hay 2017 cần xuất phát từ phương án giao việc và khả năng quản lý hợp đồng của dự án.
FIDIC 1999 và 2017 là các thế hệ mẫu hợp đồng, trong mỗi thế hệ còn có Sách Đỏ, Sách Vàng và Sách Bạc. Việc so sánh có ý nghĩa khi đặt cùng loại sách và cùng phạm vi sửa đổi cạnh nhau. Một hợp đồng Sách Đỏ 1999 đã sửa nhiều điều kiện riêng có thể khác đáng kể với mẫu gốc, nên tên năm trên bìa chỉ là điểm bắt đầu để xác định cơ chế các bên sẽ vận hành.
Khác biệt nằm ở mức độ tổ chức thủ tục
Trong giới thiệu Sách Đỏ 2017, FIDIC xác định các điểm phát triển gồm thông báo rõ hơn, xử lý yêu cầu của chủ đầu tư và nhà thầu theo hướng cân bằng, tách yêu cầu khỏi tranh chấp và tăng cơ chế phòng ngừa bất đồng. Những đặc điểm này giúp bên lập hợp đồng nhìn thấy mức độ chi tiết cần có trong quy trình thực hiện. Đây là đặc điểm của mẫu, còn nghĩa vụ cụ thể của dự án hình thành từ hồ sơ hợp đồng đã được giao kết.
Về tổ chức giao dịch, thủ tục chi tiết đòi hỏi đầu mối tiếp nhận và xử lý thông tin tương ứng. Chủ đầu tư cần dự kiến ai theo dõi thông báo, ai tổng hợp ý kiến kỹ thuật và ai có quyền trả lời; nhà thầu cần kết nối người quản lý hợp đồng với nhân sự hiện trường. Nếu trách nhiệm bị chia nhỏ mà thiếu người tổng hợp, thời gian giải quyết một vấn đề có thể kéo dài dù hợp đồng đã quy định trình tự rõ ràng.
Khi chuẩn bị hồ sơ mời thầu, các bên nên đánh giá chi phí quản lý cùng chi phí thi công. Một dự án có nhiều giao diện thiết kế, cung ứng và thi công thường cần hệ thống lưu trữ đủ tốt để truy xuất quyết định. Ngược lại, việc lựa chọn cơ chế quản lý quá phức tạp so với nguồn lực của dự án có thể tạo ra nhiều hồ sơ tồn đọng. Bởi vậy, bên giao thầu nên chọn mức độ tổ chức thủ tục phù hợp với nguồn lực và tính chất dự án.
Yêu cầu và tranh chấp cần được nghiên cứu độc lập với nhau
Thông cáo chính thức của FIDIC về bộ 2017 giải thích việc tách Điều 20 về yêu cầu của các bên và Điều 21 về tranh chấp, trọng tài từ cấu trúc Điều 20 của bộ 1999. Yêu cầu của chủ đầu tư được chuyển từ Điều 2 của bản 1999 sang cơ chế chung cho hai bên tại Điều 20 bản 2017. Bộ 2017 còn bổ sung khoản 8.4 về cảnh báo trước sự kiện bất lợi cho công việc, thời gian hoặc giá. Các thay đổi này đòi hỏi đầu mối quản lý theo dõi cả cảnh báo và yêu cầu quyền lợi.
Nhà thầu nên quản lý sự kiện, thông báo, hồ sơ chứng minh và kết quả xử lý thành một chuỗi. Chủ đầu tư cũng cần theo dõi yêu cầu của mình theo cùng nguyên tắc có căn cứ, có đầu mối và có trạng thái xử lý. Cách tổ chức này giúp nhóm dự án biết vấn đề nào đang được làm rõ về kỹ thuật, vấn đề nào đang đánh giá quyền lợi và vấn đề nào đã cần chuyển sang cơ chế giải quyết tranh chấp.
Đối với dự án tại Việt Nam, các bên phải phân biệt thời hạn thông báo theo hợp đồng với thời hiệu khởi kiện hoặc yêu cầu trọng tài theo pháp luật áp dụng. Việc đổi phiên bản FIDIC cũng cần cập nhật biểu mẫu và hướng dẫn nội bộ theo điều kiện đã thỏa thuận. Dùng biểu mẫu của dự án cũ mà giữ nguyên địa chỉ nhận, tên chức danh hoặc trình tự xử lý có thể khiến thông tin đến sai người và làm suy yếu khả năng chứng minh đã thực hiện đúng thủ tục.
Giữ đúng phân bổ công việc và rủi ro
Trước khi chọn năm xuất bản, bên giao thầu cần xác định trách nhiệm thiết kế. Việc lựa chọn FIDIC Sách Đỏ gắn với cấu trúc công việc chủ yếu do chủ đầu tư thiết kế; khi giao trách nhiệm thiết kế và thi công cho nhà thầu, phương án lựa chọn sách phải được đánh giá theo đúng phạm vi đó. Phiên bản mới chỉ phát huy tác dụng khi loại mẫu và nội dung giao việc đã phù hợp với nhau.
FIDIC đưa ra các nguyên tắc vàng nhằm bảo vệ tính nhất quán của cơ chế mẫu khi soạn điều kiện riêng. Từ góc độ đàm phán, mỗi sửa đổi nên được đánh giá theo tác động đến quyền, trách nhiệm và khả năng thực hiện của bên còn lại. Nếu thêm nghĩa vụ mà nguồn thông tin, thời gian hoặc quyền quyết định cần thiết vẫn nằm ở bên khác, hợp đồng sẽ tạo ra điểm nghẽn ngay trong quá trình tổ chức công việc.
Cơ chế giá cũng phải thống nhất với mức độ hoàn thiện thiết kế, cách đo khối lượng và việc phân bổ rủi ro. Các bên cần xác định hình thức giá theo thông lệ quốc tế trong khuôn khổ pháp luật áp dụng cho nguồn vốn và dự án. Sự thống nhất này quan trọng hơn việc chỉ ghi một tên mẫu quen thuộc, bởi phạm vi giao việc và giá là cơ sở trực tiếp của thanh toán, thay đổi và quyết toán.
Ghi đủ ấn bản và chuyển đổi có kiểm soát
FIDIC đã phát hành Sách Đỏ 2017 tái bản năm 2022 có sửa đổi. Vì vậy, hồ sơ mới cần ghi đầy đủ tên sách, lần xuất bản, bản tái bản và các sửa đổi được đưa vào hợp đồng. Hồ sơ dùng bản 2017 ban đầu và hồ sơ dùng bản tái bản 2022 phải được nhận diện riêng, đồng thời điều kiện riêng cần chỉ rõ những nội dung đã thay thế hoặc bổ sung.
Khoản 7 Điều 95 Luật Xây dựng quy định hợp đồng ký trước ngày 01/7/2026 thực hiện theo Luật số 50/2014/QH13; được áp dụng quy định của Luật mới khi xảy ra bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản. Việc đổi phiên bản FIDIC cần thỏa thuận hợp lệ, tôn trọng quy định chuyển tiếp và đánh giá ảnh hưởng đến công việc đang mở. Các bên nên xác định thời điểm chuyển đổi, cách giải quyết thông báo đã gửi và hồ sơ đang xử lý để giữ được sự liên tục. Kết luận lựa chọn nên dựa trên ba yếu tố: phân bổ công việc phù hợp, quy trình pháp lý nhất quán và bộ máy thực hiện đủ khả năng vận hành.
Bình luận